പേജുകള്‍‌

2017, മേയ് 12, വെള്ളിയാഴ്‌ച

സാമ്യമകന്നോരുദ്യാനം-3


ബ്രഹ്മശ്രീ. മാങ്കുളം വിഷ്ണുനമ്പൂതിരി അവർകൾ ശ്രീ. തോന്നയ്ക്കൽ പീതാംബരൻ ചേട്ടന്റെ കലാപരമായ വളർച്ചയ്ക്ക് സഹായിയായിരുന്നു എന്ന് തെളിയിക്കുന്ന വരികളാണല്ലോ കഴിഞ്ഞ പോസ്റ്റിൽ നാം വായിച്ചത്. ആർ. എൽ.വി യിലെ കഥകളി അഭ്യാസം കഴിഞ്ഞ  ശേഷം ജന്മനാട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തി അരങ്ങുകൾ തേടിയ  പീതാംബരൻ ചേട്ടൻറെ  ആദ്യ കാലത്തെ അരങ്ങുകളിലെല്ലാം    തന്നെ ചുവന്ന താടി വേഷങ്ങളായിരുന്നു ലഭിച്ചിരുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിൻറെ ധാരാളം ചുവന്ന താടി വേഷങ്ങൾ അക്കാലത്ത് കാണാൻ അവസരം എനിക്കും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്, ദക്ഷിണ കേരളത്തിൽ അരങ്ങു സ്വാധീനം പിടിച്ചുപറ്റിയിരുന്നു ശ്രീ. ചമ്പക്കുളം പാച്ചുപിള്ള ആശാനും ശ്രീ. കുറൂർ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിയും ബാലിയും സുഗ്രീവനുമായി അവതരിപ്പിച്ചിരുന്ന ബാലിവധം കഥകളിക്കു ശേഷം  ശ്രീ. പീതാംബരൻ ചേട്ടന്റെ ബാലിയും ശ്രീ. കലാമണ്ഡലം രാമചന്ദ്രൻ ഉണ്ണിത്താൻ അവർകളുടെ സുഗ്രീവനും പിടിച്ചു പറ്റിയിരുന്ന കാലഘട്ടങ്ങൾ സ്മരണീയമാണ്. 

             രുഗ്മാംഗദൻ  (ശ്രീ. തോന്നയ്ക്കൽ പീതാംബരൻ ) മോഹിനി (ശ്രീ. മാർഗി വിജയകുമാർ) 


കഥകളി ഭാഗവതർ ശ്രീ. തകഴി കുട്ടൻ പിള്ള അവർകളും ശ്രീ. വാരണാസി മാധവൻ നമ്പൂതിരിയും ചെയ്ത പ്രോത്സാഹനങ്ങൾ മൂലമാണ്   ചുവന്ന താടി വേഷങ്ങളിൽ   നിന്നും  പരിപൂർണ്ണമായി അകന്ന്  പച്ച കത്തി വേഷങ്ങളിലേക്ക് കൂടുതൽ   ശ്രദ്ധ ചെലുത്തുവാനും അംഗീകാരം നേടിയെടുക്കുവാനും ശ്രീ. പീതാംബരൻ ചേട്ടന് സാധ്യമായത്. ഈ കാലയളവിൽ ദുര്യോധനവധം കളികൾ നിശ്ചയിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അതിലെ ദുശാസനൻ ചെയ്യേണ്ടിവന്നാൽ പണ്ട് ദക്ഷിണകേരളത്തിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ദുശാസനൻറെ വേഷമായ നെടുംകത്തി വേഷമായിരുന്നു അദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ചിരുന്നത്.   കളികളുടെ  എണ്ണം നോക്കുമ്പോൾ അന്നും ഇന്നും കൊല്ലം ജില്ലാ തന്നെയാണ് മുൻപന്തിയിൽ. അതുകൊണ്ടു തന്നെ മുഴുരാത്രി കളികൾ നിലനിന്നിരുന്ന അക്കാലത്തു ഒരു ദിവസം രണ്ടു അരങ്ങുകളിൽ വേഷം ചെയ്യേണ്ടുന്ന സന്ദർഭങ്ങൾ പീതാംബരൻ ചേട്ടന് ധാരാളം ലഭിച്ചിരുന്നു. അത്തരത്തിലെ ഒരു അനുഭവം ഇവിടെ കുറിയ്ക്കുന്നതിൽ വളരെ സന്തോഷം ഉണ്ട്. 

1970-കളിലെ കൊല്ലം കഥകളി ക്ളബ്ബിന്റെ ഒരു കളിക്ക് ശ്രീ. കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ കുട്ടി പൊതുവാൾ ആശാൻ എഴുതിയ ഭീഷ്മപ്രതിജ്ഞ എന്ന കഥയാണ്   അവതരിപ്പിച്ചത്. ശ്രീ. പൊതുവാൾ ആശാനും കളിക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ് എനിക്ക് തോന്നുന്നത്. ശ്രീ. എമ്പ്രാന്തിരി, ശ്രീ. ഹരിദാസ് എന്നിവരുടെ സംഗീതം. ശ്രീ. ചെന്നിത്തല ആശാന്റെ ശന്തനു മഹാരാജാവ്, ശ്രീ. പീതാംബരൻ ചേട്ടന്റെ ഗംഗാദത്തൻ, ശ്രീ. കലാമണ്ഡലം (പന്തളം) കേരളവർമ്മയുടെ മുക്കുവൻ ശ്രീ. കലാനിലയം ഗോപാലകൃഷ്ണന്റെ സത്യവതി എന്നിങ്ങനെയായിരുന്നു വേഷങ്ങൾ. (ശ്രീ. മടവൂർ ആശാൻ കളി കാണാൻ മുൻ നിരയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നതും സ്മരണീയം) കളി കഴിഞ്ഞു കലാകാരന്മാർ എല്ലാവരും വേഷം അഴിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അണിയറയിൽ പീതാംബരൻ ചേട്ടൻ മാത്രം ഇല്ല. അദ്ദേഹം വളരെ വേഗം വേഷം അഴിച്ചശേഷം തിരുവനന്തപുരം ശ്രീ. പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ കഥകളിക്കു പങ്കെടുക്കുവാൻ യാത്രയായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു.   ബ്രഹ്മശ്രീ. മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരിയുടെ ചുമതലയിൽ ശ്രീ. പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ ദുര്യോധനവധം  കഥകളിയിൽ   രൗദ്രഭീമൻ ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹം ക്ഷണിച്ചത് ശ്രീ. പീതാംബരൻ ചേട്ടനെയായിരുന്നു.  

                                                                               രൗദ്രഭീമൻ ഒരുങ്ങുന്നു 

  രൗദ്രഭീമൻ ഒരുങ്ങുന്നു 

                                                                                              രൗദ്രഭീമൻ 

ദക്ഷിണ കേരളത്തിലെ കഥകളി കലാകാരന്മാരിൽ ബ്രഹ്മശ്രീ. മാങ്കുളം തിരുമേനിക്ക് ഉണ്ടായിരുന്ന അംഗീകാരം വിലയിരുത്തുമ്പോൾ ബ്രഹ്മശ്രീ. മാങ്കുളം തിരുമേനി ശ്രീ. പീതാംബരൻ ചേട്ടനോട് പുലർത്തിയിരുന്ന സ്നേഹത്തിന്റെയും അംഗീകാരത്തിന്റെയും മതിപ്പ് സ്മരണാർഹമാണ്.

2017, ഏപ്രിൽ 13, വ്യാഴാഴ്‌ച

സാമ്യമകന്നോരുദ്യാനം-2

ഇളകിയാട്ടം ബ്ലോഗിൻറെ എല്ലാ വായനക്കാർക്കും എൻറെ ഹൃദയം നിറഞ്ഞ വിഷുദിന ആശംസകൾ!

ബ്രഹ്മശ്രീ. മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി അവർകളുടെ മുപ്പത്തിആറാം ചരമദിനം 2017 ഏപ്രിൽ 19 ബുധനാഴ്ച്ച അദ്ദേഹത്തിൻറെ കീരിക്കാട്ടുള്ള ഇല്ലത്തിൽ ആചരിക്കുന്ന ഈ സന്ദർഭത്തിൽ  സാമ്യമകന്നോരുദ്യാനം എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട ശ്രീ. തോന്നയ്ക്കൽ  പീതാംബരൻ ചേട്ടൻറെ ഓർമ്മക്കുറിപ്പുകളിൽ കഥകളി ആചാര്യൻ ബ്രഹ്മശ്രീ. മാങ്കുളം വിഷ്ണുനമ്പൂതിരി അവർകളെ പറ്റിയുള്ള  കുറിപ്പുകൾ വായനക്കാരുടെ ശ്രദ്ധയിൽ എത്തിക്കുകയാണ് ഈ പോസ്റ്റിൽ കൂടി ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. 
ഇതാ അദ്ദേഹത്തിൻറെ കുറിപ്പ് : 


                                                                       ശ്രീ. തോന്നയ്ക്കൽ പീതാംബരൻ 

ബ്രഹ്മശ്രീ. മാങ്കുളം വിഷ്ണുനമ്പൂതിരിയെ കാണുന്ന കാലം മുതൽ എന്റെ മാനസ ഗുരുവാണ് അദ്ദേഹം. തിരുമേനിയുടെ കഴിവുകൾ മനസിലാക്കിയുള്ള ആരാധന ആയിരുന്നില്ല അത്. അണിയറയിൽ കാണുമ്പോഴുള്ള അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഇടപെടലുകളാണ് എന്നെ ആകർഷിച്ചത്. ഓരോരുത്തരോടും വലിപ്പച്ചെറുപ്പം നോക്കാതെയുള്ള സഹകരണം. കളിസ്ഥലത്തു വന്നാൽ കളി നന്നാകണം എന്നുള്ള വ്യഗ്രത, അതിനാവശ്യമായ കാര്യത്തിൽ തികഞ്ഞ ശ്രദ്ധാലുവായിരുന്നു; പ്രത്യേകിച്ചും തിരുമേനിയുടെ വേഷത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ. അദ്ദേഹത്തിനോടൊപ്പം കൊച്ചു കൊച്ചു വേഷങ്ങൾ കെട്ടുന്ന കാലം മുതൽക്കേ എന്നോട് ഒരു മമത ഉള്ളതായി അനുഭവപ്പെട്ടിരുന്നു. 

കൃഷ്ണൻ നായർ ആശാൻറെ ശിഷ്യനായപ്പോൾ മുതൽ അദ്ദേഹം എന്നിൽ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ ചെലുത്തിയിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ചും അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പമുള്ള കൂട്ടുവേഷങ്ങൾ കെട്ടുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന് കൂട്ടു വേഷക്കാരിൽ നിന്നും കിട്ടേണ്ട ആട്ടങ്ങളുണ്ട്. അത് തെക്കൻ ചിട്ടയാണ് എന്ന് അദ്ദേഹം അവകാശപ്പെടുന്നു. ആ ചിട്ടയിൽ അവസാന നിമിഷം വരെ മാറ്റം വരുത്തുവാൻ അദ്ദേഹം തയ്യാറായിരുന്നില്ല. തൃപ്പൂണിത്തുറയിലെ  പഠിത്തം കഴിഞ്ഞു  നാട്ടിൽ വന്ന് കളികളിൽ പങ്കെടുത്ത്‌ നടക്കുന്ന കാലം, അണിയറയിൽ തിരുമേനിയോടൊപ്പം പങ്കെടുക്കുവാൻ അവസരം കിട്ടി. 
ഏതു കളിസ്ഥലത്തായാലും വൈകി വരിക, എത്രയും വേഗം വേഷം തീർത്ത് അരങ്ങിലേക്ക് പോവുക, ഇതൊക്കെ അദ്ദേഹത്തിൻറെ ചിട്ടയിൽപെട്ട  കാര്യങ്ങളാണ്.  ഒരിക്കൽ ധൃതി പിടിച്ചു വേഷം തീരുന്നതിനിടയിൽ തിരുമേനി എന്നെ അടുത്തേക്ക് വിളിച്ചു ചോദിച്ച. ഇത്രാം തീയതി (തീയതി ഓർമ്മയിലില്ല) പീതാംബരന് കളിയുണ്ടോ? 

ഇല്ല, എനിക്ക് കളിയില്ല എന്ന് ഞാൻ മറുപടി പറഞ്ഞു. 


"ഹരിപ്പാടിന് അടുത്ത് രാമപുരം ക്ഷേത്രത്തിലെ കളിക്ക് പോകണം. വേഷം കല്യാണസൗഗന്ധികത്തിൽ ഭീമൻ. എനിക്ക് പകരം ഞാൻ പീതാംബരനെ കളി ഏൽപ്പിക്കുന്നു. പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കണം. പരാതി ഒന്നും വരുത്തരുത് ". 

തികച്ചും അപ്രതീക്ഷിതമായ സംഭവം. എന്നെ പോലുള്ള ഒരു കലാകാരന് കഥകളി ജീവിതത്തിൽ കിട്ടാത്ത അംഗീകാരം. അതുമല്ലെങ്കിൽ എൻ്റെ കഥകളി ജീവിതത്തിലെ വിലമതിക്കാൻ കഴിയാത്ത അംഗീകാരം. 
പരിപാടി ദിവസം രാമപുരം ക്ഷേത്രത്തിലെത്തി. ചുമതലക്കാരെ പരിചയപ്പെട്ടു. തിരുമേനിയുടെ പ്രതിനിധിയായി ചെന്നതുകൊണ്ടു കമ്മിറ്റിക്കാരിൽ തൃപ്തിക്കുറവൊന്നും കണ്ടില്ല. എൻ്റെ കഥകളി ജീവിതത്തിലെ അഭ്യുദയകാംക്ഷിയായിരുന്ന  പന്തളം കേരളവർമ്മ തമ്പുരാനായിരുന്നു ഹനുമാൻ. എൻ്റെ പോരായ്മകൾ മനസിലാക്കി തമ്പുരാൻ ആ കുറവുകൾ പരിഹരിച്ചു് കളി കഴിച്ചുകൂട്ടി. ഞങ്ങൾ അരങ്ങത്തു പോകുന്നതിനു മുൻപ് പരസ്പര ധാരണ വരുത്തിയിരുന്നതുകൊണ്ട്, കഥകളി ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ  കളി 'പടിയാകാതെ' (മോശമാകാതെ) കഴിഞ്ഞു. ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കാത്ത പ്രതിഫലവും ലഭിച്ചു.

ദിവസങ്ങൾക്കു ശേഷം മറ്റൊരു കളിസ്ഥലത്തു തിരുമേനിയോടൊപ്പം സഹകരിക്കുവാൻ അവസരം ലഭിച്ചു. കണ്ടമാത്രയിൽ തന്നെ സന്തോഷത്തോടെ എന്നെ അടുത്തേക്ക് വിളിച്ചു  ഇങ്ങിനെ പറഞ്ഞു." അന്ന് ഭീമൻ നന്നായെന്നാണ് രാമപുരത്തുകാർ പറഞ്ഞത്. എനിക്ക് പീതാംബരനെ വിശ്വാസമാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് എനിക്ക് പകരം പീതാംബരനെ ഏൽപ്പിച്ചത് ". തിരുമേനിയിൽ നിന്നും ഈ അഭിനന്ദനം കൂടി കിട്ടിയപ്പോൾ എൻറെ  സന്തോഷത്തിനു അതിരില്ലാതെയായി. 
ഞാൻ ഒരിക്കലും അദ്ദേഹത്തിനെന്നല്ല, മറ്റാരുടെയും പകരക്കാരനാവാൻ യോഗ്യനല്ലെന്നു വിശ്വസിക്കുന്നു. എൻറെ കഴിവുകളും കഴിവുകേടും എനിക്ക് മാത്രമുള്ളതാണ്. അതിൽ ഞാൻ തൃപ്തനുമാണ്. 


                                                                    ബ്രഹ്മശ്രീ. മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി

മാങ്കുളം തിരുമേനിയോടൊപ്പം പങ്കെടുക്കുന്ന കൂട്ടുവേഷങ്ങൾ എല്ലാം എൻ്റെ കഥകളി ജീവിതത്തിലെ മുഹൂർത്ഥങ്ങളാണ്. ദേവയാനീചരിതത്തിൽ  എന്റെ ശുക്രൻ അദ്ദേഹത്തിൻറെ കചൻ, സന്താനഗോപാലത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിൻറെ ബ്രാഹ്മണൻ എന്റെ അർജുനൻ, നളചരിതം ഒന്നാം ദിവസത്തിലെ അദ്ദേഹത്തിൻറെ നളൻ എന്റെ നാരദൻ, കർണ്ണശപഥത്തിൽ എന്റെ ദുര്യോധനൻ അദ്ദേഹത്തിൻറെ കർണ്ണൻ എന്നിങ്ങനെ വലുതും ചെറുതുമായ കൂട്ടുവേഷങ്ങൾ കെട്ടാൻ അവസരം കിട്ടിയിട്ടുണ്ട്. ഈ സന്ദർഭങ്ങളിലെല്ലാം പുരാണപരമായ ആട്ടക്രമങ്ങൾ എന്നെ പഠിപ്പിച്ചത് കഥകളി രംഗത്തു പിടിച്ചു നിൽക്കുവാൻ എനിക്ക് സഹായകരമായിത്തീർന്നു. 

                                                                    ബ്രഹ്മശ്രീ. മാങ്കുളം വിഷ്ണു നമ്പൂതിരി

ഇത്തരുണത്തിൽ  മറ്റൊരു കാര്യം ഓർമ്മയിൽ വരുന്നുണ്ട്. തിരുമേനിയുടെ ചുമതലയിൽ ബോംബയിൽ രണ്ടു ദിവസത്തെ കളിയിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ അവസരം കിട്ടി. തിരുമേനിയും അദ്ദേഹത്തിൻറെ ശിഷ്യന്മാരും അല്ലാതെ മറ്റൊരാളായിട്ട് ഞാൻ മാത്രമേയുള്ളൂ സംഘത്തിൽ.  അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം അങ്ങോട്ടും ഇങ്ങോട്ടുമുള്ള ട്രെയിൻ യാത്ര ഒരിക്കലും മറക്കുവാൻ പറ്റുന്ന അനുഭവമല്ല. കഥകളി സംബന്ധമായ വിഷയങ്ങൾ, പുരാണം, നാം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന കഥാപാത്രങ്ങളുടെ പാത്രസ്വഭാവം, ആട്ടത്തിൻറെ   ഔചിത്യബോധം, മറ്റു കലാകാരന്മാരെ അംഗീകരിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹത്തിൻറെ നിഷ്കളങ്കമായ സമീപനം എന്നിവ മനസിലായപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തോടുള്ള ആദരവ് പതിന്മടങ്ങു വർദ്ധിച്ചു.
**************************************************************************************************************
ശ്രീ. പീതാംബരൻ ചേട്ടനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അദ്ദേഹത്തിൻറെ കലാജീവിതത്തിൽ മാങ്കുളം തിരുമേനിയ്ക്കുള്ള സ്ഥാനം പൂർണ്ണമായും വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നു. മുന്നോക്ക സമുദായാംഗങ്ങളാണ് കഥകളിയിലെ ഒട്ടുമിക്ക കലാകാരന്മാരും. കാലഘട്ടം നിലനിർത്തിയിരുന്ന പല ദുർപ്രവണതകൾ  കൊണ്ട്  ഒരു പിന്നോക്ക സമുദായാംഗം ഈ കലയിൽ ശോഭിക്കുവാൻ പല തടസ്സങ്ങളാകും ഉണ്ടാക്കുക.  ആ കാലഘട്ടത്തിലും ശ്രീ. പീതാംബരൻ ചേട്ടന് സ്നേഹാദരവ് നൽകി കഥകളി ലോകത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവരുവാൻ മുൻവന്ന  ബ്രഹ്മശ്രീ. മാങ്കുളം തിരുമേനിയുടെ സന്മനസ്സിനു മുൻപിൽ  ശിരം താഴ്ത്തി വണങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു.
                                                                                                                             (തുടരും)

                                       
                                                                                                                           

2017, ഏപ്രിൽ 9, ഞായറാഴ്‌ച

സാമ്യമകന്നോരുദ്യാനം-1


കഥകളി കലാകാരനായ ശ്രീ. തോന്നയ്ക്കൽ പീതാംബരൻ ചേട്ടൻ അവർകൾ എഴുതി 2014 - ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പുസ്തകം  "സാമ്യമകന്നോരുദ്യാനം" 2017 ജനവരി മാസത്തിൽ അദ്ദേഹം എനിക്ക് അയച്ചു തരികയുണ്ടായി.  പുസ്തകം വായിച്ചു് അഭിപ്രായങ്ങൾ അറിയിക്കണം എന്ന് അദ്ദേഹം എന്നോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ചെറുപ്പകാലം മുതൽ അച്ഛനോടൊപ്പം പല കളിസ്ഥലങ്ങളിലും എൻ്റെ സാന്നിദ്ധ്യവും  കലാകാരന്മാരുമായി ഞാൻ പുലർത്തിയിരുന്ന സ്നേഹ ബന്ധങ്ങളും കളികണ്ടശേഷമുള്ള എൻ്റെ പറയുന്ന അഭിപ്രായങ്ങളും എൻ്റെ പിതാവിനോട് അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്ന സ്നേഹ ബഹുമാനവും കൊണ്ടായിരിക്കണം അദ്ദേഹം എന്റെ അഭിപ്രായം അറിയുവാൻ താൽപ്പര്യം കാണിച്ചത്. ശാരീരികമായ അസ്വസ്ഥതകൾ നിമിത്തം കളിയരങ്ങുകളിൽ നിന്നും വിട്ടു നിൽക്കുന്ന ഒരു കലാകാരനെന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു പക്ഷേ കഥകളി സ്നേഹികളുമായുള്ള സൗഹൃദ സംഭാഷണങ്ങൾ, അഭിപ്രായങ്ങൾ എന്നിവ  വളരെ ആശ്വാസം പകരുന്നതായിരിക്കാം.

"സാമ്യമകന്നോരുദ്യാനം" എന്ന അദ്ദേഹത്തിൻറെ ഓർമ്മക്കുറിപ്പുകളെ ശ്രദ്ധാപൂർവം   വായിച്ചു നോക്കുവാൻ സാധിക്കുന്നതിനു മുൻപ് തന്നെ അദ്ദേഹം എന്നെ വിളിച്ച്‌  അഭിപ്രായം ആരാഞ്ഞു. ശ്രദ്ധാപൂർവം വായിച്ചില്ലെന്നും വായിച്ച ശേഷം ഞാൻ വിളിക്കാം എന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് ഉറപ്പ് നൽകുകയും വായിച്ച ഭാഗങ്ങളെ പറ്റിയുള്ള എന്റെ അഭിപ്രായം അദ്ദേഹത്തെ അറിയിക്കുകയും ചെയ്തു. എൻ്റെ അഭിപ്രായങ്ങളെ സശ്രദ്ധം കേട്ടശേഷം പുസ്തകം മുഴുവൻ വായിച്ചശേഷമുള്ള അഭിപ്രായം അറിയുവാനുള്ള താൽപര്യത്തെ എന്നെ ഒന്നുകൂടി ഓർമ്മിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. 

എനിക്ക് 1981 - മുതൽ   തമിഴ് നാട്ടിൽ താമസിക്കേണ്ട സാഹചര്യം ഉണ്ടായതിനാൽ കളിയരങ്ങുകളുടെ  മുന്നിൽ എൻ്റെ സാന്നിദ്ധ്യം വളരെ വിരളമായി. എങ്കിലും അതിനു മുൻപു കണ്ടിട്ടുള്ള കളികളുടെ ഓർമ്മകളും അനുഭവങ്ങളും എൻ്റെ സ്മരണയിൽ മായാതെ കിടപ്പുണ്ട്. ഈ ഓർമ്മകളിൽ ചിലത്  അദ്ദേഹവുമായുള്ള സംഭാഷണത്തിൽ ഞാൻ പങ്കുവെച്ചു. 

                                                         ശ്രീ. തോന്നയ്ക്കൽ പീതാംബരൻ അവർകൾ 

1981 -ന്  മുൻപ് ശ്രീ. പീതാംബരൻ ചേട്ടൻറെ ബാലിവിജയത്തിൽ രാവണൻ മൂന്നു തവണ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. ആദ്യത്തെ രാവണൻ  കാണുന്നത് ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലുള്ള മാവേലിക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രത്തിലെ സപ്താഹത്തോടനുബന്ധിച്ച്‌ നടന്ന കളിക്കാണ്. ശ്രീ. കലാമണ്ഡലം രതീശൻറെ നാരദനും ശ്രീ. കലാമണ്ഡലം രാമചന്ദ്രൻ ഉണ്ണിത്താന്റെ ബാലിയും. പിന്നീട് കൊല്ലം ജില്ലയിലെ കടമ്പനാടിനു സമീപമുള്ള തൂവയൂർ മഹർഷിമംഗലം ക്ഷേത്രത്തിൽ ശ്രീ. കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ നായർ ആശാൻറെ നാരദനും ശ്രീ. കുറൂർ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരിയുടെ ബാലിയും. അടുത്തത് കോട്ടയം  ജില്ലയിലെ ചങ്ങനാശേരിയിലുള്ള  കാവിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ ശ്രീ. മങ്കൊമ്പ് ശിവശങ്കരപിള്ള ആശാൻറെ നാരദനും ശ്രീ. തലവടി അരവിന്ദൻ ചേട്ടൻറെ ബാലിയും. 

തൂവയൂരിലെ കളികഴിഞ്ഞുള്ള മടക്കയാത്രയും സ്മരണയിൽ ഉണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നും ബസ്സ്റ്റാൻഡിൽ എത്താൻ ഇന്നത്തെ പോലെ യാത്രാ സൗകര്യങ്ങൾ അന്ന് ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഉറക്കച്ചടവോടെ നടക്കുകയല്ലാതെ മറ്റൊരു മാർഗ്ഗവും ഇല്ല. എന്നാൽ ആ യാത്രയിൽ ലഭിക്കുന്ന ഒരു സുഖം ഇന്ന് അവർണ്ണനീയമാണ്. തൂവയൂരിൽ നിന്നും ബസ്സ്റ്റാൻഡ് വരെ കഥകളി അനുഭവങ്ങളുടെ  കഥകളുമായി  പത്മശ്രീ. കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ ആശാനും എൻ്റെ പിതാവും  മുൻപേയും അവരുടെ കഥകൾ സശ്രദ്ധം കേട്ടുകൊണ്ട് ഞാനും ശ്രീ. പീതാംബരൻ ചേട്ടനും പിന്നാലെയും. ഇടയിൽ എപ്പോഴോ ഞാൻ "ബാലിവിജയത്തിൽ രാവണനെ" പറ്റി ഒരു അഭിപ്രായം ശ്രീ. പീതാംബരൻ ചേട്ടനോട്  പറയാൻ ശ്രമിച്ചു.  

"മറ്റൊരു നടൻറെ രാവണൻ അങ്ങിനെയാണ് അല്ലെങ്കിൽ ഇങ്ങിനെയാണ്‌ ചെയ്യുന്നത് എന്ന് എന്നോട് പറയേണ്ട. എന്റെ രാവണിൽ എന്തെങ്കിലും അപാകതയുണ്ടെങ്കിൽ അത് ധൈര്യത്തോടെ  പറയുക. ആ കുറവുകൾ എനിക്ക് ബോധ്യപ്പെട്ടാൽ ഞാൻ പരിഹരിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. അനുകരണം ഞാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല. എന്നാൽ മറ്റൊരു നടൻ ചെയ്യുന്ന ആശയം യുക്തമെന്നു തോന്നിയാൽ ആ ആശയത്തെ ഉൾക്കൊണ്ടുകൊണ്ട് എൻറെതായ ശാരീരികഭാഷയിൽ ഞാൻ അവതരിപ്പിക്കും" എന്നാണു അദ്ദേഹം എന്നോട് പറഞ്ഞത്.



വർഷങ്ങൾ പലതു കഴിഞ്ഞ ശേഷം ഒരിക്കൽ ലീവിന് നാട്ടിൽ എത്തിയപ്പോൾ കൊല്ലം കഥകളി ക്ലബ്ബ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു വാർഷിക പതിപ്പിൽ ശ്രീ. പീതാംബരൻ ചേട്ടൻ എഴുതിയ "കൈലാസോദ്ധാരണവും പാർവതീവിരഹവും" എന്നൊരു ആർട്ടിക്കിൾ കണ്ടു.  ഞാൻ അത് സശ്രദ്ധം വായിച്ചു എങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിൻറെ ആർട്ടിക്കിൾ ഉൾക്കൊണ്ടുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിൻറെ ബാലിവിജയത്തിൽ രാവണൻ പിന്നീട് കാണാൻ ഒരു അവസരം എനിക്ക് ഉണ്ടായില്ല. 

ഈ "രാവണവിശേഷങ്ങൾ" അദ്ദേഹവുമായി പങ്കുവച്ചപ്പോൾ  അദ്ദേഹം എന്റെ ഓർമ്മശക്തിയെ അങ്ങേയറ്റം അഭിനന്ദിക്കുകയും നിന്നിൽ കൂടി ഇപ്പോൾ എന്റെ ചെല്ലപ്പൻപിള്ള ചേട്ടനെ സ്മരിക്കുന്നു എന്നുമാണ് അഭിപ്രായപ്പെട്ടത്. 
                                                                                                                 (തുടരും)

2017, ജനുവരി 12, വ്യാഴാഴ്‌ച

ശ്രീ.ജഗന്നാഥവർമ്മയ്ക്ക് ആദരാഞ്ജലികൾ






ശ്രീ. ജഗന്നാഥവർമ്മ അവർകളോടു  സംസാരിക്കുവാനും അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ചിട്ടുള്ള ധാരാളം സിനിമകൾ  കാണുവാനും അദ്ദേഹത്തിൻറെ ചെണ്ടമേളം കണ്ടും കേട്ടും ആസ്വദിക്കുവാനും അവസരങ്ങൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഒരിക്കൽ അദ്ദേഹവുമൊന്നിച്ചു  ഒരു മുഴുരാത്രി കഥകളി കണ്ടു ആസ്വദിക്കുവാൻ  സാധിച്ച അനുഭവം ഉണ്ടായി. സുമാർ രണ്ടു വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് കായംകുളത്തിന് കിഴക്കുള്ള വെട്ടിക്കോട്ട് നാഗരാജ ക്ഷേത്രത്തിൽ വെച്ചായിരുന്നു ആ അനുഭവം. ശ്രീ.ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ളയുടെ മകൻ എന്ന അംഗീകാരത്തെ പൂർണ്ണമായി ഉൾക്കൊണ്ടുകൊണ്ട് വളരെ സ്നേഹത്തോടെയും സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടെയുമാണ് അദ്ദേഹം എന്നോട് പെരുമാറിയത്. ചെല്ലപ്പൻ പിള്ളയുമൊന്നിച്ചു വേഷം ചെയ്തിട്ടുണ്ട് എന്നും ധാരാളം വേഷങ്ങൾ കണ്ടിട്ടുണ്ട് എന്നും അദ്ദേഹം എന്നോട് പറഞ്ഞിരുന്നു. 

പ്രായാധിക്ക്യം മൂലം നന്നേ അസ്വസ്ഥത ബാധിച്ചിരുന്നും പുലരും വരെ അരങ്ങിനു മുൻപിൽ സ്ഥാനം പിടിച്ചു കഥകളി കാണാനിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിൻറെ കലാസ്നേഹത്തിന്റെ മുന്നിൽ ഞാൻ കീഴടങ്ങികൊണ്ട് അരങ്ങിൽ തിരശീല പിടിക്കുമ്പോഴൊക്കെ അദ്ദേഹത്തിൻറെ പ്രാഥമീക ആവശ്യങ്ങൾക്ക് സഹായിയായിട്ടുകൂടിയാണ് ആ രാത്രി കഴിച്ചുകൂട്ടിയത്. 

കളികഴിഞ്ഞപ്പോൾ   അദ്ദേഹത്തെ വെട്ടികോട്ട് ഇല്ലത്തെത്തിക്കുവാൻ എന്റെ സഹായം അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിൻറെ ഒരു ആരാധകൻ ആ ദൗത്യം ഏറ്റെടുക്കുവാൻ തയ്യാറായപ്പോൾ വളരെ സന്തോഷത്തോടെ എന്നെ യാത്രയാക്കുകയായിരുന്നു  അദ്ദേഹം.  

നമ്മെ എല്ലാവരെയും വിട്ടുപിരിഞ്ഞ കലാകാരനും കലാസ്നേഹിയുമായ ശ്രീ.ജഗന്നാഥവർമ്മയ്ക്ക് ആദരാഞ്ജലികൾ അർപ്പിക്കുന്നു. 

2017, ജനുവരി 7, ശനിയാഴ്‌ച

കഥകളി അരങ്ങിൽ "മരഉരൽ"


കഥകളി വേഷക്കാർക്ക് അരങ്ങിൽ ഇരിക്കുവാനും നിൽക്കുവാനും മറ്റും ഇന്ന് ഉപയോഗിക്കാറുള്ള സ്റ്റൂളുകൾക്കു പകരം പണ്ട് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത് മര ഉരലുകളാണ്. പണ്ടത്തെ കഥകളി കളരികളിൽ ഇതിനു വേണ്ടി പ്രത്യേകം മരഉരലുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നിരിക്കാം. എന്നാൽ പല അരങ്ങുകളിലും വീടുകളിൽ ഉപയോഗിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന മരഉരൽ തിരിച്ചിട്ടാവും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. അക്കാലത്ത് വലിയ തറവാടുകളിലും ഇല്ലങ്ങളിലും അവതരിപ്പിച്ചിരുന്ന കഥകളി കാലോചിതമായ മാറ്റങ്ങൾ രൂപം കൊണ്ടാണ് ഉത്സവപ്പറമ്പുകളിലും വിദേശീയരുടെ മുൻപിലും വിദേശരാജ്യങ്ങളിലും എത്തിപ്പെട്ടത്. ഈ കാലോചിതമായ മാറ്റങ്ങൾ കഥകളിയെ കൂടുതൽ ആകർഷകമാക്കുകയും കലാകാരന്മാരുടെ ജീവിത നിലവാരം ഉയർത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട് എന്നതിൽ സംശയത്തിന് ഇടമില്ലല്ലോ?

                                                                        മരഉരൽ


പല ആട്ടപ്രകാരം പുസ്തകങ്ങളിൽ |"നടൻ മരഉരൽ അല്ലെങ്കിൽ പീഠത്തിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് ഉത്തരീയം വീശി|' എന്നൊക്കെ കുറിപ്പിട്ടിരിക്കുന്നതു വായിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഒരു പുസ്തകത്തിലും സ്റ്റൂൾ എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു കണ്ടിട്ടില്ല. അരങ്ങിൽ ഇന്ന് ഉപയോഗിക്കുന്ന സ്റ്റൂളിലിനു പകരം രണ്ടു "മരഉരലുകൾ" കൊണ്ടിട്ടാൽ ഇന്നത്തെ കലാകാരന്മാരുടെ അരങ്ങു സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ എത്രകണ്ട് ബാധിക്കും എന്ന് നമുക്ക് ചിന്തിക്കാവുന്നതാണ്. അരങ്ങു പ്രവർത്തിയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി അരങ്ങിൽ നടന്മാർ അടിക്കടി 'സ്റ്റൂൾ' കാലുകൊണ്ട് തട്ടി നീക്കുന്നത് സർവ്വ സാധാരണമാണല്ലോ .

അരങ്ങിൽ  രണ്ടു മരഉരൽ ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ടുള്ള  ഒരു കളി എനിക്ക് കാണുവാൻ അവസരം ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. 1979 കാലത്ത്  കൊല്ലം ജില്ലയിലെ കടമ്പനാടിനു സമീപമുള്ള തൂവയൂർ മഹർഷിമംഗലം ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള കളിക്കാണ് ആദ്യമായും അവസാനമായും 'മര ഉരൽ' ഉപയോഗിച്ച് കണ്ടത്.  ധാരാളം കഥകളി ആസ്വാദകർ ഉണ്ടായിരുന്ന ഒരു പ്രദേശമായിരുന്നു 'തൂവയൂർ'. തൂവയൂരിലെ കഥകളി ആസ്വാദകരുടെ താല്പര്യപ്രകാരം ഗുരു . ചെങ്ങന്നൂർ അവിടെ ഒരു കഥകളി കളരി ആരംഭിച്ചു. നാട്ടുകാർ കുറെ കുട്ടികളെ കഥകളി അഭ്യസിപ്പിക്കുവാൻ സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ശ്രീ.മടവൂർ കഥകളി പഠിക്കുവാൻ വിദ്യാർത്ഥിയായി   എത്തിയത് ആ കളരിയിലായിരുന്നു എന്നും കുറച്ചുനാളത്തെ അഭ്യാസത്തിനു ശേഷം ശ്രീ. മടവൂർ ഒഴികയുള്ള മറ്റു കുട്ടികൾ ആരും തന്നെ കഥകളിക്കു യോജിച്ചവരല്ല എന്ന് കണ്ടെത്തിയ ഗുരു. ചെങ്ങന്നൂർ മടവൂർ ആശാനെയും കൂട്ടി ആശാന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങുകയായിരുന്നു എന്ന് ചെങ്ങന്നൂർ ആശാൻ  തന്നെ എന്നോട് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.

1979 കാലഘട്ടങ്ങളിൽ തൂവയൂരിൽ എത്തുവാൻ യാത്രാസൗകര്യം വളരെ കുറവായിരുന്നു. ഏതാണ്ട് മൂന്നോളം കിലോമീറ്റർ ദൂരം നടന്നാണ് ബസ് സ്റ്റോപ്പിൽ നിന്നും ക്ഷേത്രത്തിലെത്തിയതും മടങ്ങിയതും. അന്നത്തെയൊക്കെ കളിക്ക് ശേഷം പുലർച്ചെ നടനുള്ള ഈ മടക്കയാത്രകളെല്ലാം വളരെ രസമുള്ള അനുഭവങ്ങൾ തന്നെയായിരുന്നു. രംഗാനുഭവങ്ങൾ, അരങ്ങു വിശേഷങ്ങൾ, കഴിഞ്ഞകളിയിലെ അരങ്ങുപ്രവർത്തികളിൽ ഉണ്ടായ ഗുണങ്ങൾ, വിയോജിപ്പുകൾ എന്നിവ ചർച്ച ചെയ്തുകൊണ്ടാവും യാത്ര. സീനിയർ കലാകാരന്മാരുടെ സംഭാഷണം ശ്രദ്ധിച്ചു കൊണ്ട് ജൂനിയർ നടന്മാർ പിന്നാലെ നടക്കും.

മഹർഷിമംഗലം ക്ഷേത്രത്തിലെ അണിയറയിൽ കളിദിവസം ഏതാണ്ട് വൈകിട്ട് ആറുമണിയോടെ തന്നെ ഒരു ആസ്വാദക സമൂഹം എത്തിയിരുന്നു. ഓരോരോ കലാകാരന്മാർ എത്തുന്നതും അവർ അണിയറ വിളക്കിനെ വണങ്ങുന്നതും ആദ്യം എത്തുന്ന കലാകാരന്മാർ പിന്നീട് എത്തുന്ന സഹ കലാകാരന്മാരെ സ്വീകരിക്കുന്നതും അത് ശ്രദ്ധിച്ചു വിലയിരുത്തുന്നതും ചെയ്യുന്ന രീതി അന്നവിടെ കാണപ്പെട്ടു.  മഹർഷി മംഗലം ക്ഷേത്രത്തിലെ അണിയറയിൽ ഏതാണ്ട്‌ വൈകിട്ട് ആറുമണിയോടെ ഒരു ആസ്വാദകരുടെ സംഘം എത്തിയിരുന്നു. ഓരോരോ കലാകാരന്മാരെത്തുമ്പോൾ നേരത്തെ എത്തിയ കലാകാരന്മാർ അവരെ സ്വീകരിക്കുന്ന രീതിയും മറ്റും ശ്രദ്ധിച്ചു വിലയിരുത്തുന്ന രീതി അവിടുത്തെ ആസ്വാദകരിൽ കാണാൻ സാധിച്ചിരുന്നു.  പത്മശ്രീ. കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ ആശാൻ, ശ്രീ. കുടമാളൂർ കരുണാകരൻ ആശാൻ, ശ്രീ. ചെന്നിത്തല ആശാൻ, ശ്രീ. കുറൂർ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി, ശ്രീ. തോന്നയ്ക്കൽ പീതാംബരൻ എന്നിങ്ങനെയുള്ള കലാകാരന്മാരായിരുന്നു കളിക്ക് പങ്കെടുത്തിരുന്നത്‌. 

  കളി ആരംഭിക്കുന്നതിനു മുൻപ് എവിടെ നിന്നോ അരങ്ങിൽ രണ്ടു മരഉരൽ എത്തിക്കുവാൻ തൂവയൂരിലെ കഥകളി സംഘാടകർ മറന്നില്ല എന്നതായിരുന്നു അരങ്ങിൽ കണ്ട പ്രധാന വിശേഷം. മരഉരൽ സ്റ്റേജിൽ നടക്കുന്ന കഥകളിക്കു നടന്മാരുടെ അരങ്ങു സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു അസൗകര്യം സൃഷ്ട്ടിക്കും എന്നതിന് ഒരു സംശയവും ഇല്ല. എന്നാൽ അതൊന്നും വലിയ കാര്യമാക്കാതെയും പ്രകടമാക്കാതെയും പത്മശ്രീ. കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണൻ നായർ ആശാനൊഴികെയുള്ള കലാകാരന്മാർ അരങ്ങിൽ പ്രവർത്തിച്ചത്. അരങ്ങിലെ അസ്വാതന്ത്ര്യം ആശാനിൽ രംഗാവസാനം വരെ പ്രകടമായിക്കൊണ്ടിരുന്നു എന്ന് എനിക്ക് മനസിലാക്കുവാൻ സാധിച്ചിരുന്നു. 

2016, ഡിസംബർ 7, ബുധനാഴ്‌ച

ശ്രീ. ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ളയുടെ 18 - മത് അനുസ്മരണം.


ശ്രീ. ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ളയുടെ 18  -മത് അനുസ്മരണം 2016 നവംബർ 12 ശനിയാഴ്ച മഹാത്മാ ഗേൾസ് ഹൈസ്‌കൂൾ ആഡിറ്റോറിയത്തിൽ പൂർവാധികം ഭംഗിയായി ആചരിച്ചു.  രാവിലെ ഒൻപതു മണിക്ക് ആചാര്യന്റെ സ്മൃതി മണ്ഡപത്തിൽ പുഷ്‌പാർച്ചന സമർപ്പിച്ചു കൊണ്ടാണ് അനുസ്മരണത്തിനു തുടക്കം കുറിച്ചത്.    10: 30 മുതൽ ബ്രഹ്മശ്രീ. വി. എം. കെ. നമ്പൂതിരി, ശ്രീ. വൈരശേരി നമ്പൂതിരി, ശ്രീ. എം.അയ്യപ്പൻ നായർ, ശ്രീ. ജി. പ്രഭാകരൻ നായർ, ശ്രീമതി. സുഭദ്രകുട്ടിയമ്മ   ശ്രീ. എൻ.വി. ചേറ്റൂർ, ശ്രീ. രാമവർമ്മ രാജൂ, ശ്രീ. സുകുമാരൻ നായർ ഞാഞ്ഞൂർ എന്നിവർ പങ്കെടുത്ത അക്ഷരശ്ലോകസദസ്സും കാവ്യാർച്ചനയും നടന്നു. 






വൈകിട്ട് 4:30  മണിമുതൽ ശ്രീ. ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ള സ്മാരക കലാസമിതിയിലെ വിദ്യാർത്ഥികൾ ചെണ്ടമേളം, ഡാൻസ് എന്നിവ അവതരിപ്പിച്ചു.  അഞ്ചരമണിക്ക് ഈശ്വര പ്രാർത്ഥനയോടെ  അനുസ്മരണ സമ്മേളനം ആരംഭിച്ചു. മുഖ്യാതിഥി ശ്രീ. കെ. കെ.രാമചന്ദ്രൻ നായർ (എം. എൽ. എ) അവർകളെ സമിതി ഭാരവാഹികൾ സ്വീകരിച്ചു. സമിതി പ്രസിഡൻറ് ശ്രീ. ഞാഞ്ഞൂർ സുകുമാരൻ നായർ അദ്ധ്യക്ഷത വഹിച്ചു. സമിതി ഏക്സിക്യൂട്ടീവ് അംഗം ശ്രീ. കെ. രഘുനാഥൻ നായർ സ്വാഗതം ആശംസിച്ചു. 

പ്രശസ്ത കഥകളി ചെണ്ടമേള വിദഗ്ദൻ ശ്രീ. കുറൂർ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി അവർകളെ ചടങ്ങിൽ പൊന്നാട അണിയിച്ച് ആദരിക്കുകയും   ശ്രീ. കെ. കെ.രാമചന്ദ്രൻ നായർ (എം.എൽ.എ) അവർകൾ അദ്ദേഹത്തിന്   പുരസ്‌കാരം സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.  ശ്രീ. കുറൂർ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി അവർകൾ പുരസ്കാരം സ്വീകരിച്ചു കൊണ്ട് നടത്തിയ മറുപടി പ്രസംഗത്തിൽ ശ്രീ. ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ള അവർകളുടെ പുലർത്തിയിരുന്ന സ്നേഹബന്ധത്തെയും, അരങ്ങു അനുഭവങ്ങളെയും  സ്മരിക്കുകയുണ്ടായി.  

ക്ഷേത്രകലാരംഗത്ത്   മികച്ച സേവനം അനുഷ്ഠിച്ച ശ്രീ. ചിറ്റക്കാട്‌ പരമേശ്വരപ്പണിക്കർ, സമിതിയിൽ കഴിഞ്ഞ പത്തുവർഷക്കാലമായി കലാ അദ്ധ്യാപനം അനുഷ്ഠിച്ചുവരുന്ന ശ്രീ. കണ്ടിയൂർ ഭരതൻ മാസ്റ്റർ അവർകളെയും സമിതി പൊന്നാട അണിയിച്ചു ആദരിച്ചു. തുടർന്ന് കേരള സംസ്ഥാന യുവജനോത്സവത്തിൽ വഞ്ചിപ്പാട്ടിനു  ഒന്നാം സ്ഥാനം  നേടിയ മഹാത്മാ ബോയിസ് ഹൈസ്‌കൂളിലെ ടീമിനെ ചെന്നിത്തല പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡൻറ് ശ്രീ. ഇ.എൻ. നാരായണൻ അവർകൾ അനുമോദിക്കുകയും സമിതിയുടെ പാരിതോഷികം നൽകുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് വഞ്ചിപ്പാട്ട് അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. 

ശ്രീ. കെ. കെ.രാമചന്ദ്രൻ നായർ (എം.എൽ.എ) അവർകൾ തന്റെ പ്രസംഗത്തിൽ ശ്രീ. ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ളയുടെ കലാപരമായ കഴിവുകളെ സ്മരിക്കുകയും കേരളീയ കലകളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കേണ്ട ആവശ്യങ്ങളെ പറ്റി വിശദമാക്കുകയും ചെയ്തു. ശ്രീ. കാരാഴ്മ വേണുഗോപാൽ (മാതൃഭൂമി സബ് എഡിറ്റർ), ശ്രീമതി. എൽ. രമാദേവി , ശ്രീമതി സുമാ വിശ്വാസ് (ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തു അംഗങ്ങൾ) ആശംസകൾ അർപ്പിച്ചു. സമിതി എക്സിക്യൂട്ടീവ് അംഗം ശ്രീ. ജി. ഹരികുമാർ   കൃതജ്ഞത അറിയിച്ചു കൊണ്ട് അനുസ്മരണ സമ്മേളനം അവസാനിച്ചു. തുടർന്ന് കഥകളി അവതരിപ്പിച്ചു.












കർണ്ണശപഥം കഥയാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. ശ്രീ. മോഴൂർ രാജേന്ദ്രഗോപിനാഥ്‌ ദുര്യോധനനായും ശ്രീ.മധു വാരണാസി ഭാനുമതിയായും ശ്രീ. ഇഞ്ചക്കാട് രാമചന്ദ്രൻ പിള്ള കർണ്ണനായും ശ്രീ. കലാമണ്ഡലം അഖിൽ ദുശാസനനായും ശ്രീ. ഓയൂർ രാമചന്ദ്രൻ കുന്തിയായും രംഗത്തെത്തി, ശ്രീ. കലാമണ്ഡലം സജീവൻ, ശ്രീ. കോട്ടക്കൽ യശ്വന്ത് എന്നിവർ സംഗീതവും ശ്രീ. കുറൂർ വാസുദേവൻ നമ്പൂതിരി, ശ്രീ. കലാഭാരതി മുരളി എന്നിവർ ചെണ്ടയും ശ്രീ. കലാമണ്ഡലം അച്യുതവാര്യർ മദ്ദളവും കൈകാര്യം ചെയ്തു. വളരെ ഗംഭീരമായും സ്മരണീയവുമായ  ഒരു പ്രകടനം  തന്നെയാണ് കലാകാരന്മാർ കാഴ്ചവെച്ചത്. 

ഏവൂർ കണ്ണമ്പള്ളിൽ കഥകളിയോഗത്തിന്റെ കോപ്പുകളും അണിയറ ശില്പികളും ചുട്ടി ആർട്ടിസ്റ്റ് ശ്രീ. തിരുവല്ലാ പ്രതീപ് എന്നിവരുടെ ആത്‌മാർത്ഥമായ സഹകരണം  കളിയുടെ വിജയത്തിന് പ്രധാന പങ്കു വഹിച്ചു എന്നത് ഏറ്റവും സ്മരണാർഹമാണ്.  

2016, ജൂലൈ 26, ചൊവ്വാഴ്ച

പത്തിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ അഞ്ചാം ഉത്സവവും കഥകളിയും. (ഒരു കാലഘട്ടത്തിൻറെ സ്മരണകൾ)


കായംകുളത്തിനു സമീപമുള്ള പത്തിയൂർ ദേവീക്ഷേത്രത്തിനു പടിഞ്ഞാറു ഭാഗത്തുള്ള പുത്തൻ മഠത്തിൽ  ശ്രീ. ഹരിഹരസുബ്രഹ്മണ്യ അയ്യർ (71) അവർകളെ ഇന്നലെ (25-07-2016) രാവിലെ അദ്ദേഹത്തിൻറെ മകളുടെ കൽപാക്കം   ടവുൺ ഷിപ്പിലുള്ള വസതിയിൽ   ചെന്ന്   ഞാൻ കാണുകയുണ്ടായി. ഒരിക്കൽ അദ്ദേഹത്തിൻറെ മകളെ കൽപാക്കം  ടവുൺ ഷിപ്പിൽ വെച്ച്   പരിചയപ്പെട്ടപ്പോൾ ശ്രീ. ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ള ആശാൻറെ ഒരു ആരാധകനാണ് എൻറെ അച്ഛൻ എന്ന് ആ കുട്ടി പറയുകയുണ്ടായി.  തുടർന്ന് ശ്രീ.  ശ്രീ. ഹരിഹരസുബ്രഹ്മണ്യ അയ്യർ അവർകളുമായി ഫോണിൽ സംസാരിക്കുവാൻ അവസരം ഉണ്ടായി. എൻറെ പിതാവിന്  ഹൃദയ സംബന്ധമായ അസുഖം ബാധിച്ച് കഥകളിയിൽ  നിന്നും വിട്ടുനിന്നിരുന്നു  അവസാന കാലഘട്ടത്തിൽ വീട്ടിലെത്തി അച്ഛനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചിരുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തെ നേരിട്ടു കാണണം എന്നും അദ്ദേഹത്തിൻറെ സ്മരണകൾ എല്ലാം അറിയണമെന്നും ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നു. വളരെ വൈകിയാണെങ്കിലും  അതിനുള്ള അവസരം എനിക്ക് കൈവന്നതിൽ അതിയായ സന്തോഷം ഉണ്ട്.  അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും മനസിലാക്കിയ വിവരങ്ങളാണ് ഇളകിയാട്ടത്തിൽ കൂടി ഞാൻ നിങ്ങളിൽ എത്തിക്കുന്നത്.

                                                          ശ്രീമതി& ശ്രീ. ഹരിഹര സുബ്രഹ്മണ്യ അയ്യർ 

ഒരു കഥകളി ഭ്രാന്തനായിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിൻറെ പിതാവ്‌ ശ്രീ. വരദയ്യർ അവർകൾ ആയിരുന്നു പത്തിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവത്തിന് ഏതാണ്ട് 35-36 വർഷത്തോളം കാലം  സ്വന്തം ചിലവിൽ കഥകളി നടത്തി വന്നിരുന്നത്. ശ്രീ. വരദയ്യർ കായംകുളം ഹാജി ഹസ്സൻ സേട്ടിൻറെ കടയിലെ കണക്കെഴുത്തു ജോലിയായിരുന്നു  ചെയ്തുവന്നിരുന്നത്.   (എൻറെ പിതാവിന്റെ ചിറ്റപ്പനും ഈ കടയിലായിരുന്നു സേവനം ചെയ്തിരുന്നത് എന്ന് പറഞ്ഞു കേട്ടിട്ടുണ്ട്.) 

തൻറെ പിതാവായ ശ്രീ. വരദയ്യരിൽ നിന്നും മനസിലാക്കിയിട്ടുള്ളതും പിന്നീട് അനുഭവമുള്ളതുമായ ധാരാളം വിശേഷങ്ങളാണ് അദ്ദേഹം എന്നോട് പങ്കുവെച്ചത്.  ശ്രീ.  പത്തിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ അഞ്ചാം ഉത്സവത്തിനായിരുന്നു കഥകളി. പ്രസ്തുത കളികൾക്ക് ശ്രീ. ഇറവങ്കര നീലകണ്ഠൻ ഉണ്ണിത്താൻ സഹോദരന്മാർ, ശ്രീ.ചെന്നിത്തല കൊച്ചുപിള്ള എന്നിവരായിരുന്നു ആദ്യകാല ഗായകന്മാർ. ശ്രീ. ഹരിപ്പാട് കുട്ടപ്പപണിക്കർ അവർകൾ ചെണ്ടയ്ക്കും. ശ്രീ. ഉണ്ണിത്താന്മാർക്കു ശേഷം ശ്രീ. സഹോദരന്മാരായിരുന്ന വൈക്കം തങ്കപ്പൻ പിള്ളയെയും  ശ്രീ. വൈക്കം പുരുഷോത്തമനെയുമാണ് ഗായകരായി ക്ഷണിക്കപ്പെട്ടിരുന്നാണ്.  ഗുരു. ചെങ്ങന്നൂരും, ശ്രീ. മാങ്കുളവും, ശ്രീ. കുടമാളൂരും, ശ്രീ. കുറിച്ചി കുഞ്ഞൻ പണിക്കരാശാനും മറ്റുമായിരുന്നു ആദ്യകാല നടന്മാർ. പിന്നീട് ശ്രീ. ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണപിള്ള, ശ്രീ. ചെന്നിത്തല ചെല്ലപ്പൻ പിള്ള, ശ്രീ. മങ്കൊമ്പ് ശിവശങ്കരപ്പിള്ള, ശ്രീ. ചിറക്കര മാധവൻ കുട്ടി തുടങ്ങിയ   കലാകാരന്മാരും ഉൾപ്പെട്ടുവന്നിരുന്നു.  തനിക്ക് നല്ല ഓർമ്മയായ കാലം മുതൽ ഏവൂർ പരമേശ്വരൻ നായരുടെ ചുമതലയിലുള്ള  ശ്രീകൃഷ്ണ വിലാസം കഥകളിയോഗത്തിൻറെ കോപ്പുകളാണ് കളിക്ക് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്.  

പത്തിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ കഥകളിക്ക് " സ്വാമിയുടെകളി" എന്നായിരുന്നു കലാകാരന്മാരും ആസ്വാദകരും പറഞ്ഞിരുന്നത്. പത്തിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ അഞ്ചാം ഉത്സവക്കളിക്കു എത്തുന്ന കലാകാരന്മാരിൽ  മിക്കവരും തലേ ദിവസം നടക്കുന്ന തിരുവനന്തപുരം   കൊട്ടാരം കളി കഴിഞ്ഞു ഉച്ചയ്ക്ക് 12 മണിയോടെ നേരെ പത്തിയൂരിലുള്ള സ്വാമിയുടെ (വരദയ്യർ) ഗൃഹത്തിലാവും എത്തുക. കലാകാരന്മാർക്ക് വിശ്രമിക്കുവാനും ഭക്ഷണത്തിനുമുള്ള എല്ലാ സൗകര്യങ്ങളും സ്വാമിയുടെ ഗൃഹത്തിൽ റെഡിയായിരിക്കും. സ്വാമി മാത്രം അവിടെ ഉണ്ടായി എന്നുവരില്ല. അദ്ദേഹം സേട്ടിൻറെ കടയിലെ ജോലി തീർത്തേ വരികയുള്ളൂ. അദ്ദേഹം എത്തുമ്പോഴേക്കും  മാങ്കുളവും എത്തിച്ചേരും. കഥയും വേഷങ്ങളും തീരുമാനിക്കുന്നത് ഇവർ ഇരുവരും തമ്മിൽ ആലോചിച്ച ശേഷമാവും. പിന്നീട് ഭക്ഷണം കഴിഞ്ഞു  പ്രധാന കലാകാരന്മാരുമൊത്താവും ശ്രീ. വരദയ്യർ ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പുറപ്പെടുക. 

പത്തിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിൽ അഞ്ചാം ഉത്സവത്തിന് സ്വാമി നടത്തുന്ന കഥകളി, അക്കാലത്ത് ആ   ഭാഗത്തു അന്നുണ്ടായിരുന്ന ആസ്വാദകർക്ക് ഒരു ഹരം തന്നെയായിരുന്നു. ആദ്യ കാലഘട്ടത്തിൽ  ഉച്ചഭാഷണിയോ ഇലക്ട്രിസിറ്റിയോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. കഥകളിയുണ്ട്  എന്ന് അറിയുന്നത് കേളികൊട്ടിന്റെ ശബ്ദം കേൾക്കുമ്പോഴായിരിക്കും. മൈക്കില്ലാത്ത കാലഘട്ടത്തിലെ ശ്രീ. ഇറവങ്കര ഉണ്ണിത്താന്മാരുടെ പാട്ട് രണ്ടു കിലോമീറ്റർ ദൂരം വരെ കേൾക്കാമായിരുന്നു വത്രേ.     നോട്ടീസോ മറ്റു പരസ്യങ്ങളോ ഇല്ലാത്ത കാലഘട്ടമായതിനാൽ സ്വാമിയുടെ ഗൃഹത്തിൽ ഏതാണ്ട് ഒരു മാസം മുൻപുമുതലെ കഥകളിയിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന കലാകാരന്മാരുടെ വിവരങ്ങളും കഥയുടെ വിവരങ്ങളും അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ട് ആസ്വാദകർ എത്തുക പതിവായിരുന്നു. ആട്ടവിളക്കിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ കഥകളി വേഷത്തിന്റെ തിളക്കം ഒരു അനുഭവം തന്നെയായിരുന്നുവത്രേ. വേഷം നിശ്ചയിക്കുമ്പോൾ ഗുരു. ചെങ്ങന്നൂരിന് കത്തിവേഷവും മാങ്കുളത്തിനു പച്ചവേഷവും തന്നെയായിരിക്കും. സ്വാമിയുടെ ഗൃഹത്തിന് അടുത്തു താമസിച്ചിരുന്ന ഓടിയപ്പുറത്തു ഗോപാലനുണ്ണിത്താൻ അവർകളുടെ പുരയിടത്തിലെ കുളത്തിലാണ്   പത്തിയൂരിലെ കളിക്കെത്തുന്ന കലാകാരന്മാർക്കു കുളിക്കുവാനുള്ള സൗകര്യം. ഇവരെ അവിടേക്കു കൂട്ടിപ്പോകുന്നതും കൂട്ടി വരുന്നതുമെല്ലാം തൻ്റെ ജോലിയായിരുന്നു എന്ന് ശ്രീ. ഹരിഹരസുബ്രഹ്മണ്യ അയ്യർ അവർകൾ സ്മരിക്കുകയുണ്ടായി.

കളിക്കെത്തുന്ന പ്രമുഖരായ കലാകാരന്മാർക്കെല്ലാം സ്വാമിയുടെ വീട്ടിലെ ഒരു പ്രധാന വിഭവത്തോടു പ്രിയം അധികമാണ് പ്രത്യേകിച്ചും വൈക്കം തങ്കപ്പൻ പിള്ളയ്ക്ക്.  മാങ്ങാ അച്ചാർ. കളി കഴിഞ്ഞു പോകുന്ന മിക്ക കലാകാരന്മാരുടെ കയ്യിൽ അച്ചാർ പൊതിയും ഉണ്ടാകും.  

ഒരിക്കൽ പത്തിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ ഉത്സവത്തിൻറെ നടത്തിപ്പിൽ രണ്ടു വിഭാഗക്കാർ തമ്മിൽ അഭിപ്രായ വ്യത്യാസം ഉണ്ടായി. ഇതേ തുടർന്ന് ആ വർഷത്തെ  ഉത്സവത്തിന് കലാപരിപാടികൾ ഒന്നും വേണ്ടെന്നു തീരുമാനിക്കുകയുണ്ടായി. എന്നാൽ    എക്കാരണത്തെകൊണ്ടും സ്വാമിയുടെ കഥകളി മുടക്കേണ്ട എന്നുമായിരുന്നു  പൊതുജനങ്ങളുടെ തീരുമാനം. പിന്നീട് ഇരു വിഭാഗക്കാരും  ഒന്നു ചേർന്ന് ഹൈന്ദവസമിതി രൂപം കൊണ്ട് ഉത്സവം നടത്തുകയും ചെയ്തു.  

കായംകുളം,  കീരിക്കാട് സ്വദേശി ശ്രീ. പള്ളേമ്പിൽ കൃഷ്ണപിള്ള അവർകൾ ആയിരുന്നു ശ്രീ.വരദ അയ്യർ അവർകളുടെ ഉറ്റ  മിത്രം. കഥകളി നടത്തുന്നതിന് കലാകാരന്മാരെ ക്ഷണിക്കുക,    അവർക്കു അഡ്വാൻസും കളിപ്പണവും  കൊടുക്കുക തുടങ്ങിയ കഥകളിയുടെ   ചുമതലകളെല്ലാം അദ്ദേഹത്തെയാണ് സ്വാമി ഏൽപ്പിക്കുക.  ഒരിക്കൽ ഒരു കളിക്കെത്തി  പുറപ്പാടും      കൃഷ്ണവേഷവും  ചെയ്ത ഒരു ബാലനെ ശ്രീ. വരദയ്യർക്ക്  വളരെ     ഇഷ്ടമായി. 

ആ കൃഷ്ണൻ കെട്ടിയ പയ്യൻ ഏതാ? എന്ന് ശ്രീ. വരദഅയ്യർ മാങ്കുളത്തോടു ചോദിച്ചു. 

"പള്ളിപ്പാട്ടുള്ള പയ്യനാ".  ചെന്നിത്തല കൊച്ചുപിള്ള പണിക്കരാശാനാണ്‌  പഠിപ്പിക്കുന്നത് എന്ന് മാങ്കുളം മറുപടിയും പറഞ്ഞു.

 " പയ്യൻ മിടുക്കനാ"  എന്ന്  അയ്യരും പ്രതികരിച്ചു.

കളി കഴിഞ്ഞു കലാകാരന്മാർ എല്ലാവരും കളിപ്പണവും വാങ്ങി പിരിഞ്ഞു. ഒരു ബാലൻ  മാത്രം പോകാതെ ക്ഷേത്രവളപ്പിൽ ചുറ്റിത്തിരിയുന്നതു കണ്ട്  ക്ഷേത്ര ജീവനക്കാരിൽ ഒരാൾ ആ ബാലനോട് വിവരം അന്വേഷിച്ചു. 

ഞാൻ ഇന്നലെ നടന്ന കഥകളിക്കു വേഷം ചെയ്തവനാണ്. എന്നെ കളിക്ക് ക്ഷണിച്ച കൃഷ്ണപിള്ള ചേട്ടൻ ഇവിടെ നിൽക്കൂ എന്ന് പറഞ്ഞു പോയി അദ്ദേഹം ഇതുവരെ മടങ്ങി വന്നില്ല. ഞാൻ  അദ്ദേഹത്തെ കാത്തു നിൽക്കുകയാണ് "എനിക്ക് കളിപ്പണം ലഭിച്ചിട്ടില്ല" എന്നായിരുന്നു ആ ബാലൻറെ  മറുപടി.  

"അതിന് ഇവിടെ നിന്നിട്ടു ഒരു പ്രയോജനവും ഇല്ല. പടിഞ്ഞാറേ നടയുടെ തെക്കുഭാഗള്ള  പുത്തൻമഠം എന്ന  വീട്ടിലേക്കു ചെല്ലുക. ആ വീട്ടിലെ സ്വാമിയാണ്   കഥകളി  നടത്തിയത്".  എന്ന് ക്ഷേത്ര ജീവനക്കാരൻ ആ  ബാലനോട് പറഞ്ഞു.  അപ്രകാരം ബാലൻ പുത്തൻ മഠത്തിലെത്തി.

സ്വാമി തൻറെ   സഹപ്രവത്തകനായ പരമുപിള്ളയോടൊപ്പം  സേട്ടിൻറെ കടയിലേക്കു പോകാനായി വീടിനു വെളിയിൽ എത്തിയപ്പോൾ വീടിൻറെ മുൻഭാഗത്ത് നിൽക്കുന്ന ഒരു പുന്ന മരത്തിൻറെ ചുവട്ടിൽ  കണ്ണീർ വാർത്തുകൊണ്ട്  ഒരു ബാലൻ നിൽക്കുന്നത് കണ്ടു. "ആ പയ്യൻ ഏതാ" അയ്യർ പരമുപിള്ളയോട് അന്വേഷിച്ചു. 

ഇത് ശ്രദ്ധിച്ച ബാലൻ "ഇന്നലത്തെ കളിക്ക് കീരിക്കാട് കൃഷ്ണപിള്ള ചേട്ടൻ എന്നെ കൂട്ടി വന്നതാണ്. എനിക്ക് കളിപ്പണം ഒന്നും തന്നിട്ടില്ല". 

"നിൻറെ പേര് എന്താണ്" ?  "ഇന്നലെ നീ എന്ത് വേഷമാണ് ചെയ്തത്" ?  അയ്യർ ചോദിച്ചു.

"എന്റെ പേര് രാമകൃഷ്ണൻ.  ഇന്നലെ കൃഷ്ണൻറെ വേഷമാണ് ഞാൻ ചെയ്തത്"  എന്ന് ആ ബാലൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ അയ്യരുടെ മുഖത്ത് സന്തോഷവും വാത്സല്യവും തെളിഞ്ഞു.


"ഞാൻ കളിയുടെ മൊത്തം പണവും കൃഷ്ണപിള്ളയെ ഏൽപ്പിച്ചിരുന്നുവല്ലോ എന്ന് അയ്യർ മറുപടി പറഞ്ഞുകൊണ്ട് . ആ ബാലനെയും കൂട്ടി വീട് വിട്ടു റോഡിൽ എത്തി. 
"നിനക്കു എത്ര രൂപ നൽകാമെന്നാണ് കൃഷ്ണപിള്ള പറഞ്ഞിരുന്നത്" എന്ന് അയ്യർ ആ ബാലനോട് തിരക്കി.

"അഞ്ചു രൂപ" ബാലന്റെ മറുപടി.

അയ്യർ  റോഡ് അരികിൽ   പലചരക്കു കട നടത്തിയിരുന്ന മുഹമ്മദ് കുഞ്ഞിനോട് അഞ്ചു രൂപ (അക്കാലത്തെ അഞ്ചു വെള്ളി നാണയം)  വാങ്ങി ആ ബാലന്‌ നൽകി. പത്തിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ അഞ്ചാം ഉത്സവത്തിന് പതിവായി കഥകളി ഉണ്ടാകും. രാമകൃഷ്ണൻ എല്ലാ വര്ഷവും  കളിക്ക് എത്തണം. ഞാൻ മുൻകൂട്ടി ക്ഷണിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട്   ആ ബാലൻറെ തലയിൽ  ഇരു കൈകളും വെച്ച് ശ്രീ. വരദയ്യർ അനുഗ്രഹിച്ചു കൊണ്ട് പറഞ്ഞു " നീ കേമനായി വരും".
ശ്രീ. വരദയ്യരുടെ അനുഗ്രഹം അപ്രകാരം ഫലിക്കുകയും ചെയ്തു.  ആ ബാലനാണ് പിന്നീട് ഗുരു. ചെങ്ങന്നൂരിന്റെ ശിഷ്യനായി കഥകളി ലോകത്ത്‌ അറിയപ്പെട്ട  ശ്രീ. ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണപിള്ള അവർകൾ .  കഥകളി ആസ്വാദകർക്കിടയിൽ മാത്രമല്ലല്ലോ അദ്ദേഹത്തിൻറെ  പ്രശസ്തി. "ഉത്തരാസ്വയംവരം കഥകളി കാണുവാൻ' എന്ന  സിനിമാ ഗാനത്തിലൂടെ കഥകളി എന്തെന്നറിയാത്തവരുടെയും കാതുകളിൽ "ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണൻ" എന്ന നാമം മുഴങ്ങുന്നുണ്ടല്ലോ?

ശ്രീ. വരദയ്യർ അവർകൾക്ക് അനാരോഗ്യം ബാധിച്ച ശേഷമാണ് കഥകളി നടത്തുന്നത് കൈവിട്ടത്. ഞാൻ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടിട്ടില്ലെങ്കിലും തൻ്റെ വരുമാനത്തിൻറെ    നല്ലൊരു പങ്കും കഥകളിക്കും കഥകളി കലാകാരന്മാർക്കും വേണ്ടി ചിലവഴിച്ച ശ്രീ. വരദയ്യരെന്ന  മഹത്‌ വ്യക്തിയെ  സ്മരിക്കുവാൻ ഒരു അവസരം ലഭിച്ചത് മഹാഭാഗ്യം എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

ശ്രീ. കുറിച്ചി കുഞ്ഞൻ പണിക്കരാശാന് ശേഷം അദ്ദേഹം ചെയ്തു വിജയിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള നളചരിതത്തിലെ ഹംസം , കാട്ടാളൻ, പുഷ്ക്കരൻ, ബാലിവിജയത്തിൽ നാരദൻ തുടങ്ങിയ വേഷങ്ങളും ശ്രീ.മാങ്കുളം കഴിഞ്ഞാൽ അദ്ദേഹത്തിൻറെ ശൈലിയിലുള്ള  പച്ച വേഷങ്ങളും ശ്രീ.   ചെല്ലപ്പൻ പിള്ളയിലൂടെയാണ് കണ്ടു രസിച്ചിട്ടുള്ളത് എന്ന് ശ്രീ. ഹരിഹരസുബ്രഹ്മണ്യ അയ്യർ പറഞ്ഞു.

മാവേലിക്കര, കണ്ടിയൂർ, ഹരിപ്പാട്, മാന്നാർ തൃക്കുരട്ടി, മുതുകുളം   പാണ്ഡവർകാവ്, ഏവൂർ   തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ കളിയരങ്ങുകളുടെ മുൻപിൽ സ്ഥിര സാന്നിദ്ധ്യം നിലനിർത്തിയിരുന്ന ശ്രീ. ഹരിഹരസുബ്രഹ്മണ്യ അയ്യർ ശാരീരികമായ അസ്വസ്ഥതകൾ നിമിത്തം ചില വർഷങ്ങളായി  പൂർണ്ണ വിശ്രമത്തിലാണ്.  
അദ്ദേഹത്തിൻറെ സംഭാഷണങ്ങളിൽ ഇടയ്ക്കിടെ  ശ്രീ.  മങ്കൊമ്പ് ആശാനെയും , ശ്രീ. ഓയൂർ ആശാനെയും സ്മരിക്കപ്പെട്ടു. ഗുരു. ചെങ്ങന്നൂരിൻറെ  ശിഷ്യരിൽ ശ്രീ. മടവൂർ ആശാൻ നേടിയ അംഗീകാരങ്ങൾ അഭിമാനാർഹമാണ് എന്നും അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.

                                                                      ശ്രീ. ഹരിഹരസുബ്രഹ്മണ്യഅയ്യർ 


                                                    ശ്രീ. ഹരിഹരസുബ്രഹ്മണ്യഅയ്യർ 

ഇനി ഒരു ആഗ്രഹമുള്ളത് ശ്രീ. ചിറക്കരയെ ഒന്ന് കണ്ടു സംസാരിക്കണം എന്നുള്ളതാണ്  എന്ന്  ശ്രീ. ഹരിഹരസുബ്രഹ്മണ്യ അയ്യർ  പറഞ്ഞപ്പോൾ   അതിന്റെ മറുപടിയായി  ശ്രീ.മാധവൻ കുട്ടി ചേട്ടൻറെ അജ്ഞാത തിരോധാനം ഞാൻ അറിയിച്ചു. അപ്പോൾ   അദ്ദേഹത്തിൻറെ ഹൃദയം വിങ്ങുന്നത് എനിക്ക് മനസിലാക്കുവാൻ സാധിച്ചു.  

ഒരു കാലഘട്ടത്തിൻറെയും എൻ്റെ പിതാവിനെയും ഞാൻ സ്നേഹിച്ചിരുന്ന മണ്മറഞ്ഞ കലാകാരന്മാരെയും സംബന്ധിച്ച    വളരെ ഹൃദയ സ്പർശിയായ സ്മരണകൾ മനസിലേറ്റി ഞാൻ അദ്ദേഹത്തോട് യാത്ര പറഞ്ഞു മടങ്ങി.